Skip to content

NĐCLNH Úc Châu

Increase font size Decrease font size Default font size default color light color
Rượu Rắn PDF Print E-mail
Written by DS Trần Việt Hưng.   
Sunday, 06 January 2013 08:45

                                                           

                                                       RƯỢU RẮN

                                                                                           DS Trần Việt Hưng.   

alt

      Rượu Rắn Việt Nam hiện nay được dân'nhậu'có'bản lãnh cao' trên toàn thế giới chấp nhận là số'một'vượt qua những loại rượu rắn Tàu,Nhật và dĩ nhiên là bỏ xa rượu rắn Thái Lan.. Những tạp chi chuyên về ẩm thực nổi tiếng trên thế giới như Food & Wine, Leisure đều xếp Rượu rắn Việt Nam vào hàng đâu trong danh sách 'Các loại rượu kỳ dị nhất trên thế giới= World's Weirdest Wine'.

     Khi nói đến rượu ngâm với rắn, đa số khách du lịch ngoại quốc và người tiêu thụ thường chỉ nghĩ đến vùng Đông Nam Á , nhưng trên thực tế cũng có một số nơi khác trên thế giơi có phong tục ngâm rắn để làm thuốc như tại Brazil, rắn được ngâm trong rượu cachaca (chưng cât từ mật mía) dùng trong nghi lễ tôn giáo và để trị bất lực, phong thấp..

     Gần đây nhất, tại Texas, Hoa Kỳ, có nhà sản xuất đã thử ngâm rắn chuông trong rượu vodka hay tequila để đem bán trên thị trường, nhưng bị cấm chỉ vì không có giây phép..bán rượu..

      Làng Lệ Mật, cách Hà Nội khoảng 7 km đã được ghi vào nhiều 'Cẩm Nang Du lịch' Thế giới là nơi cần đến nếu du khách muốn thưởng thức các món ăn từ rắn và đủ can đảm để nhấp Rượu rắn..

   Rượu rắn, tuy được gọi là Snake Wine nhưng thật sự chẳng liên hệ gì đến..rượu nho (wine) vì rượu ở đây là rượu đế..hay những loại rượu chưng cât từ ngũ cốc theo kiểu vodka , whisky...

 

     Từ Rượu thuốc đến Rượu Rắn:

alt

        Trong bài biên khảo 'Những toa Rượu thuốc' (trên khoahoc.net, ngày 7 tháng 4 năm 2005) BS Lê văn Lân, một nhà nghiên cứu uyên thâm về Đông Y và về Ẩm thực đã ghi lại nhiều điều độc đáo về Rượu thuốc..Theo BS Lân thì :

          ' Rượu là một thứ thuốc uống lâu đời nhất của nhân loại.và dân Việt ta đã biết uống rượu từ thời Thượng cổ và chưa hẳn đã học theo người Tàu.

     BS Lân đã giải thích theo chiết tự : Chữ Y trong chữ Nho tượng hình cho một người thày thuốc dùng rượu để trị bệnh vì trong chử Y có chữ Tửu nằm bên dưới..

     Các sách vở cổ của Việt Nam từ thời xa xưa đã ghi lại :

          'Hồi Quốc sơ, dân ta đã lấy vỏ cây làm áo..dùng gạo Tri làm rượu' (Lĩnh Nam trich quái)

     Rượu đã được dùng trong Cung đình để đãi tiệc từ thời Lữ Gia và cũng có những vị Vua nghiền rượu như Lê Hoàn, Trần Anh Tông..

     Phan kế Bính, trong 'Việt Nam phong tục' ghi :

          ' Rượu thì nấu toàn bằng gạo nếp, ủ men rồi cất ra. Trong thứ rượu ây hoặc ướp thêm hoa sen, hoa cúc, hoa hồng, hoa cau hoặc hoa nhài..gọi chung là rượu hoa, hoặc tẩm vơi cac vị thuôc bắc..gọi ra rượu thuốc. Rượu hoa quý nhất là rượu sen, rượu cúc; cà rượu thuốc quý nhât là rượu sâm nhung..'

      Theo BS Lân thì ở Việt Nam, tục uống rượu rắn thường xảy ra tại miền Nam (?) vì cũng theo Ông thì miền Bắc..ít rắn hơn ?. Ông ghi lại đoạn viết của Trương Quốc Dung (thời Minh Mạng) trong 'Thoái thực Ký văn' như sau :

     ..' tục Nam Kỳ, lấy rắn hổ mang làm món ăn quý, thường dùng đi lễ quan trên và đãi khách.Lây máu nó hòa vơi rượu uống, bảo là trị phong thấp'..

alt

     Rượu Rắn Tàu :

          Dược học cổ truyền Trung Hoa đã dùng rượu thuốc để trị bệnh từ đời nhà Zhou ( năm 771 trước Tây lịch= BC). Rượu rắn được ghi chép trong Thần nông Bàn thảo kinh (tập hợp trong khoảng thời gian từ năm 300 BC đến 200 AD). Các phương thức bào chế và các loại rắn sử dụng đã được Lý thời Trân ghi chép trong Bản thảo Cương mục (đời nhà Minh).

      Tại Đài Bắc (Taiwan), có một khu chợ đêm trên đường Hoa Tây (HuaXi) , chuyên bán các món ăn từ rắn và rượu rắn..

     Trung Quốc trà tửu Từ điển có ghi hai loại rượu : Ô xà tửu và Xà đàm tửu (làm từ mật của 3 loại rắn Nhãn kính xà, Kim hoàn xà và Ngân hoàn xà..

     Rượu để ngâm :

          Tại Trung Hoa, rượu để ngâm các loại rượu thuốc (kể cả rượu rắn) được xếp chung là Bạch tửu Baiju =

alt

Rượu trắng, chưng cất từ hạt ngũ cốc , độ rượu từ 80-120 proof hay 40-60 % alcohol (tính theo thể tích). Bạch tửu còn được gọi là Thiêu tửu Shaojiu = rượu đốt., khi chuyển ngữ sang Anh-Mỹ, bạch tửu bị dịch thành white wine (?) hoàn toàn không chính xác vì không phải từ nho..

     Rượu trắng tại Trung Hoa được chia thành nhiều loại, tùy theo hạt ngũ cốc dùng để cất thành rượu, tùy hương vị gia thêm và tùy địa phương nơi cất rượu..

     Vài loại nổi tiếng :Fen jiu (Phần tửu) : rượu trắng lâu đời nhất của Tàu, từ thời Nam-Bắc triều (năm 550)Ergoutou (Nhị Oa đầu= phần lấy đầu tiên của lần chưng cất thứ nhì, oa==nồi), loại rượu trắng rẻ tiền thông dụng trong giới bình dân, thợ thuyền. Hong-xing ('Hồng tinh') là tên của loại rượu 'đế' phổ biến tại Bắc Kinh.

     Maotai (Mao đài), nổi tiếng từ hơn 200 năm, từ Maotai, một thành phố vùng Quế châu, chưng cất từ lúa mì và lúa miến (sorghum). Độ rượu 54-55 % (Mao Trạch Đông dùng rượu Maotai trong các tiệc khoản đãi khách ngoại quốc kể cả Nixon khi đến Trung Hoa)

     Gaoliangjiu (Cao lương tửu), chưng cất từ hạt cao lương (bo bo), xuất hiện từ thời nhà Minh. Độ rượu 54-63 %. Kaoliang hiện được sản xuất tại Taiwan

     Daqu jiu (Đại khúc tửu), chưng cất từ lúa mì, và sorghum, ủ men trong thời gian lâu, gốc từ Tứ Xuyên trên 300 năm. Độ rượu 52 %

     Loại rắn được sử dụng :

alt

          Tại Trung Hoa, do khí hậu, rắn thường phân bố nhiều hơn tại các vùng phía Nam như Quảng Châu, Vân Nam..Rượu rắn không được dùng nhiều trong dân gian, tuy cũng được ghi chép trong các sách thuốc cổ. Vài loài rắn được nêu tên như:

     Fensha (ghi trong Danh-Y biệt lục), Wushaosha, Baihuasha, Qisha. (trong Thái bảo bản thảo, Bản thảo cương mục..). Những loài sau thường được dùng để ngâm rượu :

          Zaocys dhumnades = Wu-shao-she (Ô-tiêu xà, Ô hoa xà) thuộc họ Columbridae.

     Anh-Mỹ : Black-striped snake. Nhật : ushoda

     Tại miền Bắc VN rắn được gọi là Rắn sọc đen. Rắn dài đến 2.5m. Mặt trên màu xanh lục hay oliu, vẩy có viền đen, có một dải lưng màu sáng hay đỏ gạch phân chia màu của nền thành hai dải rộng màu đen xậm rõ rệt trên đuôi và phần sau của cơ thể. Rắn không có nọc độc và là loài thường được dùng làm thuốc tại Trung Hoa, chính thức ghi trong Dược chế thư Trung Quốc (tại VN, chỉ có tại các vùng cao như Lào Kai)

     Agkistrodon japonicae = Fan-pi (Phản-phi) , Fu-she (Phúc xà)

     Agkistrodon acutus = Baihuasha (Bạch hoa xà), Qisha (Kỳ xà), Ngũ bộ xà thuộc họ Crotalidae

     Bắc Việt Nam : Hổ mang hoa, Rắn lục mũi hếch.

     Rắn dài 1-1.5 m. Đầu to hình tam giác, đầu chót của mõm vểnh lên bởi một phần kéo dài của biểu bì. Giữa mắt và mũi có một hốc nhỏ. Mặt lưng của thân màu nâu với những vệt đen hình chữ X hay V. Bụng trắng nhạt có những vết đen lớn. Rắn có độc. Gặp tại miền Bắc VN, các tỉnh gần biên giới Tàu-Việt.

      Rượu Rắn Thái :

          Thái Lan tuy thường dùng rắn hổ mang làm nhiều biểu tượng (như trong thời chiến tranh VN, Sư đoàn Bộ binh Thái sang giúp VNCH được đặt tên là SĐ Mãng xà vương). Miền Bắc Thái , giáp biên giới với Trung Hoa nên cũng có những tục lệ ngâm rượu rắn ..kiểu Tàu, nhất là tại vùng Chiang Mai..Rượu rắn Thái thường gọi là Thai Snake whisky không được thế giơi chú ý như rượu rắn Việt Nam..

     Thái lan có khoảng trên 200 loài rắn trong đó chừng 60 loài có nọc độc phân bố hầu như trên toàn đất Thái.

alt

    Những loài rắn thường dùng để ngâm rượu gồm :

     Bungaricus candidus (xem Rắn cạp nia trong phần dưới)

     Bungaricus fasciatus (Cạp nong)

     Ophiophagus hannah (Hổ mang chúa)= Thailand King cobra Thai : ngu how chang

     Naja kaouthias (Hồ mang một mắt kiếng)= Monocled cobra Thai : ngu how mo, ngu hao hom.

     Naja siamensis (Hổ mang Thái lan)= Indochinese Spitting Cobra; Thái = ngu how pleuk, ngu how daeng pon pit.

     (Cả ba loài hổ mang trên đều được được xem là những loài cần bảo vệ tránh nguy cơ bị tận diệt)

          Rượu rắn Thái gây chú ý trên báo chí Hoa Kỳ khi Cơ Quan Quan thuế và Bảo vệ biên giới Hoa Kỳ (US Customs and Border Protection) tịch thu một chai rượu rắn Hổ gửi theo bưu kiện từ Thái Lan sang Miami (Florida, USA) ngày 6 tháng 5, 2009. Việc tịch thu được giải thích là để xác định xem con rắn trong chai có thuộc loài thú vật được bảo vệ không ? và nếu là rắn trong danh mục nguy cơ bị tận diệt thì cần phải có các văn kiện cần thiết đi kèm..Rượu rắn Thái bán cho khách du lịch được đựng trong chai thủy tinh, có khuôn nổi hình rắn, mang tên Wine Snake Whiskey ghi thành phần gồm Rice ahiskey, Thailand wine snake, Thai red peppers, Ginseng với độ rượu 100 proof (50%), giá khoảng 14 USD/50 ml.

     Rượu Rắn Nhật :

alt

          Tại Nhật, do ảnh hưởng của Dược học cổ truyền Trung Hoa, cũng dùng rắn ngâm rượu để làm thuốc bổ và trị bệnh. Tuy nhiên phong tục ngâm rắm chỉ giới hạn tại vùng đảo Okinawa. Rượu rắn của Nhật hay Habushu đã được chế biên từ khoảng trên 500 năm trươc , nhưng không được nổi tiếng bằng Rượu rắn Việt Nam. Số lượng sản xuất tương đối giới hạn.

     Habushu còn được gọi là Habu sake, Okinawan Snake wine

     Rắn được dùng để ngâm rượu là loài rắn độc habu (Trimeresurus flavoviridis), một loài rắn chỉ phân bố giới hạn tại một số quốc gia hải đảo như Phi, Nhật, Ryukui. Rắn habu khá độc, bị rắn cắn có thể nôn mửa, huyết áp tụt thấp và tử vong..có những trường hợp bị tê liệt chân hoặc tay sau khi bị rắn cắn dù thoát chết. Nọc của rắn habu chứa các độc tố loại protein, gây hoại huyết và hoại thư..

     Rượu được dùng là rượu Awamori , một loại rượu 'đặc biệt' của Okinawa, chưng cất từ gạo. Theo lịch sử thì Awamori được học từ cách chưng cất rượu lao-lao của Thái Lan vào khoảng thế kỷ 15. Kỹ thuật chưng cất đưọc cải thiện để thích hợp với các điều kiện khí hậu Okinawa và với loại men koji đen riêng của địa phương. Trong khoảng thời gian từ thế kỷ 15 đến 19, Okinawa đã phải dùng rượu Awamori làm đặc phẩm để công cho Trung Hoa, Nhật. Awamori có thể được xem như một loại 'rượu đế' và vị ngon của rượu sẽ tăng thêm tùy thời gian ủ : Rượu ủ 3 năm được gọi là Kusu.. Thông thường Awamori có độ rượu từ 60-80 proof (30-40 % alcohol), loại xuất khẩu thường ỡ 50 proof (25 % alcohol), có loại lên đến 120 proof (60 % alcohol)..có thể bốc cháy khi gặp lửa..

     Trước khi ngâm rắn, Awamori thưởng được ngâm một số cây thuốc và mật ong để rượu có màu vàng nhạt..

     Theo truyền thống Okinawa có 2 cách ngâm rắn ;

     Cách đơn giản nhất là ngâm rắn nguyên con trong hũ rượu hàn kín và rắn bị ..chết chìm trong rượu..Rượu ngâm bằng cách này có mùi tanh rất khó uống..

Cách thứ nhì là ướp rắn còn sống bằng đá lạnh, đến khi rắn bị tê liệt hoàn toàn, mổ rắn loại bỏ bộ lòng, để chảy hết máu rồi may lại..Rắn được xả đá để tỉnh lại và sau đó rắn sẽ chết ở vị thế đang ngỏng đầu lên cao. Rắn chết này được ngâm ethanol trong khoảng 1 tháng, sau đó thay bàng rượu ngâm chứa 59% alcohol trong 40 ngày, và sau cùng ngâm trong rượu awamori để đưa ra thị trường tiêu thụ..

     Tại Nhật, rượu rắn Habushu được tin là một loại'thuốc bổ' tăng cường sinh lực vì :Rắn habu sống rất dai, có thể nhịn ăn đến 450 ngày , chỉ cần uống nước mà không chết..Rắn habu có khả năng giao phối kéo dài mỗi lần đến 26 giờ

     Rượu Rắn Ta:

alt

          Hiện nay Rượu rắn Việt Nam đang được xem là nổi tiêng nhất thế giới. Do ảnh hưởng của văn hóa Tàu, đa số rượu rắn Việt ngâm theo ' kiểu mẫu' Tàu, rắn có thể được ngâm đơn độc hay ghép thành bộ rắn để ngâm rượu tuy nhiên do những điều kiện phong thổ nên các loại rắn ngâm có thể khác vơi rắn tàu và tùy địa phương cũng có những phương thức chọn rắn khác nhau

     Ngoài ra còn có những phong trào 'làm tiền' theo kiểu loan tin đồn về khả năng trị ung thư (?) của vài loài rắn đặc biệt như trường hợp rắn lục..đuôi đỏ ?

     Rượu để ngâm :

          Rượu để ngâm rắn thường là rượu chưng cất từ gạo hay gạo nếp ủ men (tuy cũng có những loại được chưng cất từ bắp, khoai mì, lúa mạch..) gọi chung là rượu trắng hay rượu đế. Để đạt độ rượu cao (39-45 độ) cần khi ngâm rượu thuốc, rượu thường được chưng cất hai lần. Rượu dùng để ngâm rắn thường không..'kén chọn' tên, tuy có nhiều loại rượu trắng 'tên tuổi' như Kim long, Kim Sơn, Gò đen (Long An), Bàu đá (Bình định)..Tùy nhà sản xuất và để làm tăng thêm 'giá' có thể dùng rượu vodka, nhập từ Nga..

Cách chọn rắn và ghép thành bô :Thông thường, chỉ lựa một loại rắn để ngâm rượu nhưng tùy theo 'truyền thống dân gian' có thể ghép thành 'bộ' rắn để ngâm. Miền Bắc và Trung Việt Nam, ghép 'bộ' khác hơn miền Nam. Bộ rắn ngâm tại Bắc và Trung thường đòi hỏi phải đúng loài 'theo sách vở (?), nhưng tại miền Nam dễ dãi hơn, chỉ cần .đủ số là được hoặc thay thế loài này bằng loài khác..miễn là rắn..

     Cách ghép :

          Bộ 3 để rượu được gọi là Tam xà tửu gồm 1 con Hổ mang, 1 con Cạp nong (trọng lượng mỗi con chừng 500 gram) và 1 con Rắn ráo (khoảng 300 gram) (dựa theo tin tưởng dân gian là Hổ mang trị các bệnh từ hạ vị trở xuống, Cạp nong trị từ thăt lưng tơi cột sống và Răn ráo chữa thần kinh và não)

     Bộ 5 để gọi là Ngũ xa tửu : ngoài 3 loài trong Tam xà tửu co thể thêm 2 loài (chọn trong số 3 loài) : 1 con Cạp nia, 1 con Hổ trâu hoặc 1 con Sọc dưa (mỗi con khoảng 500 gram)

     Tại miền Nam, cách ghép rắn để ngâm rượu..thoải mái hơn

     Tam xà tửu có thể là : Hổ lửa, Mai gầm, Hổ đất

     Ngũ xa tửu thêm vào : Hổ bành (hổ mang), Hổ hèo (hổ trâu)

     Thập xà tửu : từ Ngũ xà ngâm thêm Rắn lục, Rắn bông súng, rắn ri cá, rắn ri ròi và rắn bồng..

alt

Việc ghép bộ rắn để ngâm còn có thể thay đổi, ngâm thêm những sinh vật khác..không phải là rắn (?) như (theo Viện Dược liệu Việt Nam)

     Ngũ xà có thêm một con chim bìm bịp.

     Tam xà có thêm hải sâm (Rượu của Viện Công nghệ sinh học thuộc Trung tâm Khoa học Kỹ thuật Công nghệ Quốc gia VN)

     Người Tàu vùng biên giới Hoa-Việt có kiểu ngâm bộ 7 gồm bộ 5 như trên có thêm một con mèo đen tuyền và một con tắc kè kêu 7 tiếng (?)

     Ngoài ra khi ngâm thêm các vị thuốc Bắc hay thuốc Nam thì tùy số vị thuốc để có : Lục vị xà tửu, Bát vị xà tửu..

     Loại rắn được chọn:

          Tại Việt Nam , có khoảng 140 loài rắn, trong đó khoảng 32 loài có nọc độc. Hai họ rắn thường dùng để ngâm rượu là Elapidae (họ rắn hổ, có nọc độc) và Colubridae ( họ rắn nước, không nọc) Tuy nhiên cách gọi tên trong dân gian không phân biệt rõ rệt như Ptyas mucus tuy được gọi là hổ chuột nhưng lại thuộc họ rắn nước.. Những loại rắn được chọn để ngâm rượu :

1 - Rắn Hổ mang : Naja naja thuộc họ Rắn Elapidae

Còn có các tên : Hổ mang bành, hổ lửa, rắn đeo kính, hổ đất, hổ phì..Trung Hoa : Nhãn kính xà.

Thân dài khoảng 2m hay hơn, có tiêt diện thân hình tam giác, đầu không phân biệt với cổ. Khi bị tấn công hoặc kích thích, rắn ngẩng cao đầu khỏi mặt đất, cổ bạnh to và khi đó hiện rõ một vòng tròn hay nửa vòng tròn màu trắng. Lưng màu xám đen hoặc đen. Bụng màu trắng nhạt có hằn lên những vạch ngang. Có nọc độc.

     Hổ mang chúa (Naja hannah) Còn có tên Hổ mây, Nhãn kính vương xà.

     Rắn dài đến 3-4.5 m, có khả năng bạnh cổ nhưng không bằng hổ mang thường. Rắn trưởng thành có màu vàng lục hay nâu, đôi khi có màu đen chì. Rắn non màu đen có nhiều vạcg ngang sáng, ở cổ có chữ A màu vàng nhạt, phia sau đỉnh đầu có 3 vẩy chấm lớn.

     Rắn Cạp nong : Bungarus fasciatus thuộc họ Elapidae

     Anh-Mỹ : Banded krait.

     Tại Việt Nam còn gọi là Mai gầm , rắn đen-vàng. Thái : Ngu sam liam. Trung Hoa : Kim hoàn xà

     Thân dài 1.5-1.8 m tiết diện tam giác.Đầu hơi phân biệt vơi cổ, không có vảy má. Thân có từ 24-27 khoanh đen và vàng, xếp xen kẽ to gần bằng nhau. Bụng sáng bóng,. Rắn có nọc độc, sống trong rừng, hang chuột nơi bờ ruộng, bụi tre., kiếm ăn vào ban đêm, ban ngày chậm chạp, ít khi tấn công người. Ăn ếch nhái, chuột, rắn nhỏ..

     Rắn Cạp nia : Bungarus candidus thuộc họ Elapidae

     Còn gọi là : Mai gầm bạc, rắn đen trắng, hổ khoang

     Trung Hoa : Ngân hoàn xà

     Thân dài 1-1.3 m , có tiết diện tam giác. Thân có những khoanh đen to và những khoanh trắng nhỏ hơn xen kẽ.Những khoanh đen không nối liền với bụng. Sống lưng tròn, không có gờ nổi như cạp nong. Bụng trắng. Có nọc độc.

     5 - Rắn Ráo : Pryas korros thuộc họ Colubridae

     Còn gọi là Hổ chuối , rắn săn chuột.

     Chinese ratsnake, Indochinese ratsnake.

     Hoa : Xi-wen nan-xa (Tế vân nam xà), Hoàng tiêu xà

          Thân dài đến 2m, màu nâu xám hay lục xám. Mõm tù, mắt rất to. Bụng nhạt màu trắng ngà. Đuôi màu xanh-olive Không có nọc độc. Sống trên đất hay trên cây, trong khu vực rừng, rẫy. ăn ếch, nhái, thằn lằn, rắn nhỏ.

     6 - Rắn Ráo trâu : Ptyas mucosus thuộc họ Colubridae

     Anh-Mỹ : Dhaman, Oriental ratsnake

          Còn có những tên : Hổ trâu (miền Bắc), Hổ vện (vùng Đ6ng miên Nam, trừ Tây Ninh), Long thừa (Tây Ninh), Hổ hèo (vùng đồng bằng sông Cửu Long)

     Thân dài đến 2m, màu thay đổi từ nâu nhạt khi sống nơi vùng đất khô cằn, đến gần như đen khi sống nơi vùng ẩm thấp. Mắt to. Khi bị đe dọa, rắn có thể phun phì phì như hổ mang (điểm bất lợi đễ dễ bị săn bắt khi sống gần vùng dân cư). Không có nọc độc

     Ráo trâu, trước 1983, rất nhiều trong vùng Tây Ninh, giá khoảng 30 ngàn đồng VN/ kg nhưng sau khi bị Tàu thu mua giá tăng đến 700 trăm ngàn và từ 2003 trở nên khá hiếm và bị làm tăng cân bằng nhét thêm chì vào bụng rắn..

     7 - Rắn Ri cá : Homalopis buccata thuộc họ Colubridae

          Rắn thường được gọi chung là rắn nước rất phổ biến tại miền Nam Việt Nam nhất là vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đầu to rộng, thân chắc hình trụ với các vẩy gồ lên. Trên đỉnh đầu có những hoa văn như hình măt nạ màu trắng. Thân màu nâu đỏ nhạt với nhiều vạch ngang màu vàng nhạt, viền đen. Bụng màu trắng có những chấm tròn, đen nhỏ. Rắn ăn cá và ếch nhái, không có nọc độc. Sống bán thời gian trong nước gặp tại những vùng ven sông, kênh rạch, đầm lầy..

     8- Rắn lục :

          Trước đây, rắn lục không được chọn làm loải để ngâm, nhưng từ khi có những tin đồn về khả năng trị ung thư..rắn lục trở thành bị săn lùng. Rắn lục thuộc họ Crotalidae, có nọc độc. Các loài đang được chú ý như :

     Trimeresurus albolabris : Rắn lục tre, rắn lục đầu vồ.

     Rắn có lưng màu xanh lá cây, bụng nhạt hơn. Mặt lưng có thể co những vạch ngang sáng nhưng mờ hơn, ở dọc hai bên sườn gần mặt bụng co một dải hẹp màu trắng..

     Trimeresurus monticolor : Rắn lục núi

          Dài 0.5-1m. Đầu hình tam giác, mặt trên đầu phủ những vẩy nhỏ. Mõm ngắn. Lưng nâu nhạt hay nâu xậm co những vệt lơn xếp không đều, hai bền sườn có những vệt nhỏ. Bụng trắng hay vàng nhạt.

     Trimeresurus stejnegeri : Rắn lục xanh

          Dài trên 0.5m. Đầu hình tam giác phủ vẩy nhỏ, phân biệt rõ với cổ. Lưng màu xanh lá cây, bụng vàng đến xanh nhạt, dọc mỗi bên thân có một đường màu trắng hay vàng nơi rắn đực; đường này màu đỏ nơi rắn cái. Môu trên màu vàng hay xanh lá cây. Con ngươi màu da cam hay hồng. Chót đuôi màu đỏ

     Cách ngâm :

          Trước hết cần lựa chọn những loài rắn tạo thành 'bộ' muốn ngâm. Rắn cần khỏe mạnh và còn nguyên mật (mật là một thành phần rất quan trọng trong rượu ngâm rắn).

      Rắn được mổ, bỏ hết phủ tạng, tách lấy mật để riêng trong chai nhỏ chứa rượu 35-40 %. Rửa sạch máu rắn bằng rượu, sau đó ngâm rắn vào hỗn hợp rượu, gừng tươi (500 gram gừng tươi rửa sạch, giã nát, thêm 0.5 lit rượu 35-40 %) để khử mùi tanh trong 30 phút. Lấy rắn để khô se..là có thể ngâm rượu :

     Ngâm rắn tươi :

          Cho rắn đã sửa soạn vào một bình có dung tich thich hợp. Đổ ngập rượu 60-70 %. Đậy kín bình và ngâm trong 90 ngày, có thể 'hạ thổ' để giữ nhiệt độ ổn định. Sau khi chiết lấy rượu lần thứ 1, tiếp tục thêm rượu mới để ngâm lần thứ 2 và thứ 3. Những lần ngâm thứ 2, 3 có thể dùng rượu có độ thấp hơn (35-40%) và thời gian ngắn hơn (20-30 ngày). Góp dịch chiết của 3 lần ngâm để tạo thành 'rượu gốc' và dùng rượu gốc để pha loãng tùy ý.

     Ngâm rắn khô :

          Rắn đã được sửa soạn như trên, chặt bỏ phần đầu (có túi nọc), chặt rắn thành từng khúc 5-7 cm, tẩm thêm gừng tươi rồi để khô se. Nướng các khúc rắn trên vỉ than đên khi có màu vàng, mùi thơm hoặc sấy trong tủ sấy ở 70 độ C đến khô. Cho rắn kho vào bình để ngâm với rượu 35-40% trong 30 ngày (đợt 1) , tiếp tục ngâm như cách ngâm rắn tươi..

     Ngâm bột rắn :

          Rắn khô ở trên, được tán thành bột và sau đó đựng bột trong túi vải rồi ngâm..

     Ngâm các vị thuốc :

          Ngâm các vị thuốc đã chế biến như Hà thủ ô, Thiên niên kiện, Ngũ gia bì (mỗi vị 80 gram), Cẩu tich 50g, Kê huyết đằng 120 g, Tiểu hồi 30g , Trần bì 30 g trong rượu 35-40 %; tỷ lệ 1 phần thuốc cho 5-8 phần rượu. Ngâm trong 20-30 ngày theo kiểu ngâm rắn. Dịch chiết sẽ được pha chung với rượu rắn..

     Pha chế thành phẩm :

          Có thể pha chế với tỷ lệ bằng nhau : 1 phần rượu ngâm rắn với 1 phần rượu thuốc, hoặc tỷ lệ 1/2. Pha thêm rượu mật rắn đã ngâm riêng vào thành phẩm.. Có thể thêm đường tùy ý.

      Rượu Rắn trị bệnh..hay gây bệnh:

Với những nhà kinh doanh thì Rượu rắn sẽ là một loại rượu bổ trị 'bách bệnh', trị cả ung thư lẫn tăng cường sinh hoạt 'phòng the'.. Với những 'đại gia' thì bình rượu rắn (nhât là ngâm vơi Hổ mang chúa) chưa cần biết là bổ hay không, đã là một biểu tượng cho đẳng cấp 'chịu chơi' và lắm tiền, nhiều của..Theo những Thầy thuốc Đông dược, rượu rắn có một số đặc tính trị liệu và những giá trị riêng nếu dùng đúng cách..nhưng với những nhà khoa học và giới chức y tế Tây phương..thì tuy không hoàn toàn phủ nhận, vẫn cảnh cáo là 'coi chừng, tiền mất và tật mang..' ?

     Truyền thuyết và tin đồn:

          Rượu hổ mang chúa: Tại Việt Nam, rượu ngâm răn Hổ mang chúa được xem là một 'đặc sản cao cấp' thuộc loại rượu trang dương bổ thận, tăng cường khả năng sinh lý. Một chai rượu ngâm con rắn 5 kg có thể có giá khoảng 20 triệu đồng VN. Chủ nhân chai rượu được xem là..'chịu chơi' (?). Cứ theo lời đồn thì 'rắn hổ chúa giao phối vào mùa xuân, lúc trời mát lạnh, mỗi lần giao phối chúng thường quấn nhau xà nẹo, kéo dài cả tuần lễ mới buông ra..do đó lấy cái..pin của rắn chúa, ngâm rượu uống có tác dụng giúp các ông yếu thành mạnh, sức khỏe dẻo dai..?' Hổ mang chúa gần như bị tận diệt tại VN, hiện nay các tay săn lùng rắn phải vào tận những khu rừng sâu nơi biên giơi Miên-Việt tìm rắn để cung cấp cho những 'đại gia' thường đặt hàng từ trước..

          Từ tin đồn : 'Rắn lục đuôi đỏ trị được ung thư, kể cả các trường hợp đã bị Bác sĩ chê ', tuy không có..cơ sở khoa học nhưng cũng đủ để 'Rắn lục lên ngôi' Trươc đây, rắn lục giá rất rẻ, vì thịt không ngon và không dùng để ngâm rượu nhưng khi trở thành 'thuốc trị ung thư' thì ..giá trở thành..đắt lên đến 300 ngàn đồng VN/ kg..Cứ theo lời đồn truyền tai thì : '..nghe nói người ta đã chiêt xuất được dược phẩm ngừa ung thư từ rắn lục tre và lục đầu đỏ..nghe nói muôn công hiệu phải uống..giá chót là 20 con..mỗi tháng một con thì mới tác dụng ?.' Cho đến nay..chưa thấy Giới chức Y tế VN ghi nhận được trường hợp nào thoát chết ung thư do..ăn rắn lục ?

     Tác giả Chu Tất Tiến trong bài 'Rượu rắn có lợi cho Quý ông ?' sau khi viết 'Thực tế cho đến nay, chưa có thống kê nào chứng minh được là rượu rắn đem lại sự cường tráng như người ta vẫn nghĩ...chưa có sach vở nào Thuôc Nam hay thuốc Bắc hay tài liệu khoa học về hiệu quả của rượu rắn' Ông đã nêu thêm một số điểm về sự độc hại khi ngâm..xác chết thú vật..để đi đến kết luận là 'Rượu rắn..vô bổ. chỉ gây hại hơn là ..giúp lợi cho..việc phòng the.?

     Quan niệm của Dược học cổ truyền:

          Dược học cổ truyền Việt Nam, dựa theo Tàu dùng rượu rắn như một phương thuốc chữa bệnh..

Theo Bản thảo cương mục (Lý thời Trân, 1590) : 'Rắn thuộc hướng Đông-Nam, nên ứng vào Phong, tác dụng vào Can và Thận' Do đó ăn rắn và uống rượu rắn được tin là trị phong thấp, đau xương và rút gân..Mật rắn thuộc hành Mộc, khí Phong, ứng với tạng Can, phủ Đởm nên bao nhiêu 'tinh chất của rắn' co đọng trong túi mật.

          Lý thời Trân ghi : 'Rắn mỉnh dài và cong là do bẩm thụ được thủy khí và mộc khí.' 'chạy khắp tạng phủ và bì phu, thấu vào đến xương, trừ bỏ chứng phong, triệt hẳn chứng kinh sợ.'. Lý thời Trân cũng ghi chép một công thức rượu rắn : 'Tần hồ bạch hoa xà tửu' dùng trị phong thấp..

     Các sách thuốc cổ của Tàu có ghi lại nhiều rượu rắn dùng làm phương thuốc như :

          Thế truyền bạch hoa xà tửu (Tần hồ tạp giản phương) :

     Rắn hổ mang, hoẵc mai gầm ngâm rượu chung với toàn yết, đương quy, phòng phong, khương hoạt.. dùng trị các chứng phong tay chân rũ liệt, mồm méo, gân xương co rút .

          - Thị trúc bạch hoa xà tửu (Thụy trúc đường kinh nghiệm phương) dùng rượu rắn hổ mang để trị bệnh phong ngứa ngoài da

     Theo trào lưu tiến hóa, Đông dược ngày nay , tuy vãn dựa theo kinh nghiệm lưu truyền, đã tìm hiểu 'nhiều' hơn về rượu rắn để có những nhận định tương đối khả tín hơn :

     Dược điển Trung quốc đặt ra một số tiêu chuẩn về các dược liệu từ rắn như loại rắn được dùng, tiêu chuẩn về các bộ phận như da, mật rắn. Một đặc chế được liệt kê chinh thức là San she dan Chuan bei mu (Tam xà đởm Xuyên bái mộc) dùng trị ho, sưng phổi..

     Hội Đông Y Việt Nam cho rằng : ' Rượu rắn chỉ có tác dụng với bệnh đau khớp xương, thuộc phong tê thấp chứ không có tác dụng bổ thận tráng dương. Trên thực tê, những người còn trong độ tuổi sinh đẻ, không nên uống rượu rắn, nếu lạm dụng còn làm cho yếu sinh lý, bất lực'

'Tuyệt đối không nên coi rượu rắn là rượu bổ và kh6ng phải ai cũng dùng được rượu rắn. Đây là rượu thuốc nên chỉ dùng mỗi ngày 30-50 ml.

     Môt vài thử nghiệm theo khoa học hiện đại:

           Dược học Tây phương tuy cũng dùng rắn để làm thuốc chữa bệnh nhưng không dùng dạng ngâm rượu. Dược học hiện đại Trung Hoa dùng thịt rắn, mật rắn, xác rắn lột..dưới dạng đã chế biến thành thuốc viên. Nọc độc của rắn đã được dùng để chế tạo huyết thanh kháng nọc, thuốc trị sưng xương khớp tại Nga., thuốc trị stroke tại Âu-Mỹ..(Xin đọc bài Thuốc chữa bệnh từ Rắn)

     Một nghiên cứu đang chú ý tại Nhật,phổ biến trên Tâp san Phytotherapy Research Số 7/1993 vê các tác dụng của các dược liệu thô nguồn gốc từ động vật như Rắn hổ (Agkistrodon), Tắc kè, Tinh hoàn và dương vật Hải cẩu trên chuột thử nghiệm ghi nhận các dược liệu này có khả năng làm giảm các stress gây ra khi chuột bị treo (hanging stress),đồng thời có hoạt tinh làm tăng các hoạt động tình dục (liếm, phủ và giao phối = licking,mounting and intromission).

     Loại rượu Yomeishu (Dương Minh tửu) của Nhật được xếp vào loại rượu bổ .Trong công thức có 14 loại dược liệu khác nhau như Quế, hồng hoa, sinh địa, bạch thược, nhâm sâm.. và cả rắn hổ (Agkistrodon japonicae)..Rượu dùng để khai vị, giúp lưu thông máu huyết, trị mệt mỏi..    

                                                                                  DS Trần Việt Hưng.

 

                                                                              (Xuân Quý Tỵ 2013).

 

Tài liệu sử dụng:

               Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam (Viện Dược liệu). Tập 2

               Từ điển Đông vật và Khoang vật làm thuôc ở Việt Nam (Vỏ văn Chi)

               Rượu rắn-Ngâm thế nào cho đúng ? (Cây cảnh Hoàng gia)

               The Medicinal Use of Snakes in China (S. Dharmananda)

               Snake wine trong các Tạp chí Travel, Food and Wine..

 

 

Last Updated on Wednesday, 16 January 2013 14:31
 

Xem những bài viết khác của Tác giả DS Trần Việt Hưng.