Skip to content

NĐCLNH Úc Châu

Increase font size Decrease font size Default font size default color light color
NGÀY XƯA CÒN ĐÓ... PDF Print E-mail
Written by Hoài Văn   
Wednesday, 17 July 2013 08:20

                               TRUYỆN NGẮN            

                 NGÀY XƯA CÒN ĐÓ...

                                                                       Hoài Văn

                             Thân tặng GS. Lâm Văn Bé. Hiệu trưởng NĐC

                   alt

      Tôi được đổi xuống dạy tại trường Tiểu học Chợ Gạo vào năm 1950. Chúng tôi, một số đồng nghiệp giáo viên và tôi cùng ở trọ tại nhà ông Hiệu trưởng. Bà Hiệu trưởng là một người tốt bụng, chỉ lấy tiền ăn uống ở trọ cho có lệ. Trái lại những bữa cơm của bà tươm tất, ngon lành ...mà mãi đến bây giờ chúng tôi mỗi lần nhớ đến cũng vẫn ngậm ngùi thương kính bà.

         Tôi dạy lớp Nhì trong khi các con ông Hiệu trưởng, trai có gái có tuổi xê xích nhau chỉ vài tuổi bởi vậy tôi chỉ có dạy một em trai. Còn các em có em lớn hơn thì đã học lớp nhất, các em nhỏ lại đang học ở các lớp nhỏ.

         Trong số nầy có một em gái tên Rỉ. Em học lớp nhất có nghĩa là tôi không có dạy em và tất nhiên em không phải là học trò của tôi. Nhưng tất cả con ông Hiệu trưng dù có học hay không với thầy nầy hay thầy kia đều gọi tất cả chúng tôi là thầy. Đó là nề nếp đạo đức bất di bất dịch của con người Việt Nam. Và lòng tôn kính đối với những thầy không dạy mình cũng được tôn trọng và kính nể như đối với thầy mình.

         Hè niên khoá 1950-1951, trường tổ chức lể Phát thưởng cho học sinh. Tôi xin mở dấu ngoặc để nói về lễ Phát thưởng cuối niên học. Tôi viết từ Phát thưởng bằng chữ hoa vì tôi tôn trọng ngày nầy lắm, mãi đến bây giờ 60 năm qua, biết bao cuộc chia tay trong ngày lễ nẫy, tinh thần và ý nghĩa ngày lễ nầy vẫn còn tồn tại trong ký ức học sinh và thầy giáo của tôi.

         Ngày xưa, nơi trường học từ các trường sơ cấp nhỏ bé nơi làng xã hẻo lánh đến các trường tiểu học kể cả những trường trung học lớn, lễ Phát thưởng cuối niên học là một lễ hội, xin nhấn mạnh là một lễ hội. Dù lớn hay nhỏ dù giản dị hay hoành tráng, dù chỉ có mấy cái bánh nhỏ mấy củ khoai lang, mấy chai nước cam vàng, dù là bữa tiệc linh đình có trình diễn văn nghệ, có cả diễn văn...đều ghi dấu ấn trong tôi.

         Lễ phát thưởng tập họp đông đảo thầy, trò và phụ huynh tham dự. Tất cả với lòng háo hức để học sinh mừng kết quả mình đạt được, để thầy cô mừng cho công lao mình được đền đáp, để cho cha mẹ vui lòng vì được biết con mình có chí lập thân. Lễ Phát thưởng cuối niên học còn là buổi chia tay cuối cùng của năm học cũng có thể là buổi chia tay vĩnh viên với bạn bè của cuộc đời học trò, rồi đây bạn bè tung ra bốn phương trời, ngày gặp lại chỉ còn trông vào Trời định.Do vậy cuộc lễ Phát thưởng nào trong thời gian tôi đi học cũng như trong thời gian tôi dạy học, đã lâu lắm rổi, vẫn còn ghi lại trong tôi những kỷ niệm không quên.

         Ngày tạm biệt

         .................................................

67 năm qua ngày nghỉ hè

Buổi chia tay cuối cùng trường tiểu học

Nước cam vàng mà cặp mắt đỏ hoe

Nhớ lại...

Ba gian trường lá ve vào hạ

Một dạ thương thầy nắng chớm thu

Hoa phượng vui buồn tan tác rụng

Thầy và trò xa cách mấy quan san

Bài học cuối cùng chỉ bằng đôi mắt

Chẳng nên lời mà âm hưởng còn vang

Rưng rưng lệ bài ca lời tạm biệt

Đến bây giờ còn nóng hổi nhớ thương

.............................................................

(Thơ của tác giả)

         Tôi trở lại lễ Phát thưởng cuối niên học 195-51 tại trường Tiểu học Chợ Gạo. Vì tôi còn trẻ lại nữa cũng có chút máu văn nghệ văn gừng...vườn, nên được ông Hiệu trưởng phong làm trưởng ban tổ chức, kiêm dạy múa dạy hát, kiểm cả làm a-ni-ma-tơ (hoạt náo viên) hồi đó chưa có từ em-xi như bây giờ. (Bây giờ người ta gọi em-xi, tôi cũng bắt chước gọi em-xi chớ hổng biết nó là cái giống gì). Tôi nhận hết vì điếc không sợ súng mà, nhất là cái vụ a-ni-ma-tơ nầy, bằng hai thứ tiếng tiếng Việt cả tiếng Pháp nửa chớ. (Thời bấy giờ còn người Pháp). Thật sự tôi học lóm ở các đại nhạc hội ở Sài Gòn nhất là tôi mê cái giọng giới thiệu chương trình của quái kiệt Trần Văn Trạch. Tôi nghĩ trên Sài Gòn thì có Trần Văn Trạch, còn ở cái đất Chợ Gạo nước mặn đồng chua nầy thì ...tôi là được rồi.

         Như tôi đã nói là tôi bao giàn hết chương trình lễ nầy, nên cũng chính tôi chọn diễn viên và ca sĩ k cả bài hát. Tuy vậy tôi chi dành cho mình hai tiết mục: Múa: Lữa rừng đêm, đơn ca: Trăng mờ bên suối. Còn thì chương trình ca nhạc còn lại tôi để cho một thầy giáo khác, thật tình mà nói, giỏi hơn tôi nhiều về âm nhạc. Cũng nên nói thêm, ngày trình diễn tôi có mời ban nhạc của Trường Nguyễn Đình Chiểu do thầy Nguyễn An Ninh làm trưởng ban xuống giúp đỡ. Trong ban nhạc nầy tôi còn nhớ có Bác sĩ Lê Tài Sinh hiện giờ ở Paris lúc bấy giờ là thành viên gạo cội của ban nhạc với cây guitare và mandoline điêu luyện.

                          alt

 

Ban nhạc NĐC do Thầy Nguyễn An Ninh (veste nâu giữa)hướng dẫn

 

Màn múa Lữa Rừng Đêm của nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba, được tôi giàn dựng cho mấy cậu học trò già khú lớn tuổi bằng thầy, cái dạng đi học để trốn lính trốn làm xâu mà, tối ngày chân phèn lội ruộng nhảy mương mà bảo chúng biểu diễn Rumba thì cái màn múa nầy nó hay đến cở nào chắc độc giả cũng biết rồi. Tuy nhiên màn đơn ca Trăng mờ bên suối của Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên, do một em nữ sinh lớp nhất trình bày thì thật sự tôi...àkhông cô bé chớ không phải tôi được vỗ tay vang dội.

         Buổi lễ Phát thưởng năm ấy ở trường tiểu học Chợ Gạo đã thành công vượt bực và ông Hiệu trưởng đã phê một câu Pas mal! (Không tệ!). Bởi vì cô nữ sinh hát bài Trăng mờ bên suối đó chính là cô bé tên Rỉ, ái nữ của ông, em bé nầy mặc dù không phải học trò của tôi mà là “một minh tinh do tôi đào tạo, ít nữa là chỉ trong Lễ Phát thưởng hôm nay”. Tôi tự hào về điều nầy.

         Sau buổi lễ Phát thưởng nầy của ngôi trường Chợ Gạo, tôi được đổi đi nơi khác, rồi nơi khác ...và sau đó lại chuyển về tỉnh để phụ trách văn phòng Ty Tiểu học rồi lại vào Trường Trung học Nguyễn Đình Chiểu. Công việc văn phòng của tôi tại Trường trung học đòi hỏi tôi thường xuyên lên Sài Gòn công tác tại Nha Trung học và Bộ Giáo Dục.

         Năm tháng trôi qua, thời gian tôi rời xa trường Chợ Gạo tính ra đã trên 17 năm. Thỉnh thoảng tôi có gặp lại ông Hiệu trưởng của tôi và các bạn bè đồng nghiệp cũ ở Chợ Gạo. Cũng có đôi khi học trò cũ của tôi lên Mỹ Tho để thăm tôi nhất là vào các dịp Tết Nguyên Đán. Tôi cũng có hỏi thăm các học trò cũ của mình và đôi khi chúng tôi, thầy trò có nhắc lại buổi lễ Phát thưởng cuối cùng của tôi ở trường Chợ Gạo nhưng không có khi nào tôi nhắc đến cô bé hát bài Trăng mờ bên suối vì chuyện một cô bé 11 tuổi hát trong một lễ Phát thưởng của trường có hay đến đâu đi nữa mà nay đã 16, 17 năm rồi còn gì để nhắc lại,

         Thế rồi một hôm như thường lệ tôi đi Sài Gòn vì công vụ tại Nha Trung học thì có một cô thơ ký chạy đến bên tôi, mừng rở, cầm tay tôi dặc qua dặc lại, liếng thong nói với tôi:. Anh vô trường Nguyễn Đình Chiểu phải hôn? Em biết lâu rồi, mà hôm nay mới gặp anh. Em làm ở Nha Tiểu học gần đây nè...làm cô giáo nối nghiệp ba, nối nghiệp anh nè...

         Cô nói một hơi, tôi ngờ ngợ nhưng không dám hỏi cô là ai, sợ khiếm nhã nên biết nhìn cô mà há hốc mồm. Cô mới chịu nói: Em là Rỉ nè, ở Chọ Gạo nè! Tôi cũng mừng không kém em, nhìn em đổi thay từ một đứa con gái nhỏ xíu mặc áo gày lộn nút, quần óng cao óng thấp, tóc tai sắp sảy...bây giờ đã là một thiếu nữ đẹp đẽ, một cô giáo đàng hoàng...tôi thật sự ngỡ ngàn từ dáng dấp của em ngày xưa đến ngày nay thay đổi quá nhiều, nên tôi chỉ biết nhìn em và nghe em nói và nói. Cuối cùng em nắm tay tôi: Công việc rồi chưa, đi anh, đi ra Đô Thành uống cà phê với em.

         Thế rôi em và tôi ra trước toà Đô Chính, gần Air Việt Nam vào Nhà hàng Đô Thành uống cà phê. Chừng nầy, chúng tôi mới có dịp kể lại cho nhau những kỷ niệm xa xưa. Tôi ở trọ nhà ba mẹ em đi dạy học, em còn nhỏ xíu, không có học tôi những vẫn gọi tôi là thầy, nhưng thế sao, tôi tự hỏi: Thế sao tự nảy giờ cô bé nầy gọi mình là anh? Tôi nghĩ như vậy nhưng không dám hỏi mà cũng không muốn hỏi vì tiếng anh có lẽ trong thời điểm nầy vậy mà hợp tình hợp lý hơn. Rồi em buồn buồn kể lại cho tôi nghe: Anh nhớ hôn, kỳ bãi trường đó anh biểu em hát bài Trăng mờ bên suối đó. Em nghe lời anh em... hát mà nghe nói người ta khen lắm phải không anh?

         Bản nhạc Trăng mờ bên suối lại trở lại với tôi vói lời ca của một em bé 11 tuổi, trước khi lên hát, mấy cô giáo đã đánh phấn thoa son cho em, sao tôi trông em giống con búp bê...Nga quá. Vậy mà em đã hát và hát rất hay là khác nhưng lúc bấy giờ, có lẽ em không biết là em hát hay. Tôi hỏi em: Bây giờ em còn nhớ bản nhạc đó không? Em nhìn tôi vẻ hờn trách: Sao không nhớ. Thậm chí em thường hát luôn. Mà anh biết hôn mỗi lần hát bài đó là em nhớ anh.

         Nói xong em lấy muổng cà phê gỏ nhẹ vào ly và cất tiếng hát nho nhỏ chỉ đủ cho tôi nghe:

 

Người hẹn cùng ta đến bên bờ suối

 

Rừng chiều mờ sương ánh trăng mờ chiếu

 

Một đêm thiết tha rồi đây xa cách

 

Rồi đây hai ngả biết tới phương nào

 

Lòng buồn từ ly nhớ nhung chiều vắng

 

Người ơi nhớ khúc nhạc lòng đêm ấy

 

Ngàn đời vang nhạc bên suối trăng tà...

       Tôi ngồi nhìn em, say mê nghe em hát và dường như đây là giọng ca hay nhất của bản nhạc nầy mà tôi được nghe. Em say sưa hát mặc cho một vài người khách hiếu kỳ nhìn em. Giọng em buồn, buồn lắm có lúc tôi tưởng là em sẽ khóc mà không tiếp tục được, nhưng lời ca em vẫn lênh đênh, vẫn bổng trầm, lắng đọng, với những ca từ êm đềm như giòng suối êm đềm thấm đậm vào lòng tôi:

 

Một ngày xa nhau xoá bao hình bóng

 

Trời bày chia ly chi cho lòng héo

 

Giờ đây cách xa người quên hay nhớ

 

Ngày xưa còn đó trăng nước mong chờ.

          Em chấm dứt bài hát, lấy muổng lơ đảng khuấy ly cà phe đá mà không uống, em cũng không nhìn tôi, nhìn bâng quơ qua khung cửa kính ra con đường Hàm Nghi của Sài Gòn đang vào hè rực nắng, Tôi cũng câm lặng không biết phải nói gì, vì dường như giọng hát của em hôm nay đưa tôi về 17 năm về trước, để tôi nhớ một cô bé tên Rỉ nhà quê, đã được tôi đưa lên sân khấu hát cho mọi người nghe. Lúc ấy em hát mà em không cần biết ý nghĩa của lời ca. Còn hôm nay em cũng hát bài nầy mà chỉ hát cho mỗi mình tôi nghe, chắc chắn là em muốn gởi gấm chỉ riêng cho tôi những ca từ mà em biết là những ca từ ấy muốn nói gì.

           Bản nhạc trữ tình của người nhạc sĩ tài hoa Lê Mộng Nguyên, đã nói với chúng tôi quá nhiều nên chúng tôi ngồi đó mà không có lời nào trao đổi với nhau thêm cho đến khi chúng tôi ra về. Tuy nhiên khi ra về em lại vui vẻ bảo tôi: Nè, lần sau lên Nha nhớ kiếm em nghe hôn.? Không biết có phải đó là cái lịnh hay không mà mỗi lần lên Nha Trung học, là chúng tôi lại đưa nhau đi uống cà phê ở Đô Thành, ở Thanh Thế hay Nguyễn Văn Đắc, đi ăn cơm thố ở Chợ Cũ, đi xem phim ở Rex hay Eden hay Đại Nam...

         Thời gian cũng khá dài để anh em chúng tôi gặp nhau vui với cái vui của nhau buồn với cái buồn của nhau cho đến một ngày...Cái ngày lịch sử, ngày 1 tháng 5 năm 1975, tôi không còn dịp lên Nha Trung học để gặp em nữa và cũng không biết bây giờ em ở đâu, còn ở Sài Gòn hay về quê ở Chợ Gạo. Nều bình thường thì việc tìm một người quen ở Sài Gòn hay ở Chợ Gạo đối với một người ở Mỹ Tho thì không có gì khó khăn, nhưng mấy năm sau 1975 việc nầy trở nên vô cùng khó khăn, hơn nữa mọi người cũng đang có quá nhiều vấn đề trong cuộc sống, nên đối với tôi, dường như tôi đã quên em, nếu không thì chỉ một thoáng nhớ qua em rồi thôi.

         Mãi đến năm 1992 tôi được biết em đã về quê ở Chợ Gạo và đang trong tình trạng đau yếu. Gia đình em thì dường như không còn gì. Ông bà Hiệu trưởng cũng đã qua đời. Anh chị em cũng tan rả, có người vượt biên thì kẻ còn người mất, những người ở lại thìcũng xa nhau vì sinh kế. Tôi đến tăm em vào một buổi trưa hè oi ả. Vào cổng nhà thì đã nhìn thấy hai ngôi mộ tôi nghĩ là của ông bà Hiệu trưởng. Vào nhà, nhìn vào trong thấy im lặng vắng tanh, tôi nhìn thầy lờ mờ một dáng người nằm co trên bộ ván. Bỗng từ nhà sau, người dì của em đi ra nhận ra tôi, bảo: Con Rỉ đó thầy. Tôi bàng hoàng nhìn kỹ thì chính em ốm yếu, gầy còm nằm co trên một bộ ván không chiếu chăn. Tôi đến bên em khẻ lay em dậy. Em mở mắt nhìn tôi lâu lắm mới nhận ra cố gắng ngồi dậy đưa mắt nhìn tôi và ra dấu muốn nằm võng.

         Tôi dìu em nằm xuống võng. Em lại nhìn tôi không nói, đôi mắt đã mất thần, lâu lắm mới ra dấu cho tôi ngồi xuống gần em và em nói với tôi:

         -Bây giờ mà thầy còn đến thăm em. Em cám ơn thầy lắm.

         Tiếng thầy của em làm tôi chợt nhớ em đã đổi từ thầy ra từ anh rồi mà sao giờ em lại gọi tôi bằng thầy một cách cung kính như khi còn là học trò. Nên tôi cố vui vẻ bảo em:

         -Sao lại gọi anh là thầy, anh chớ!.

         Em nở một nụ cười buồn, heo hắt, cháy cả ruột gan, bảo tôi :

         -Còn gì nữa mà ...gọi anh....    

         Sáu tháng sau...!!!

         Từ đó, mỗi lần nhớ lại em, tôi nhớ em đã hát bản Trăng mờ bên suốihai lần. Lần đầu khi em còn là một em học sinh bé bỏng chỉ hát theo sự chỉ dẫn của tôi. Lần sau, 17 năm sau khi em đã là một thiếu nữ em lại hát và chỉ cho mỗi mình tôi nghe vào một buổi trưa tại nhà hàng Đô Thành ở Sài Gòn và sau đó cũng 17 năm tôi mới đến thăm em lấn cuối. Tính đến nay, ngày em hát bản nhạc kỷ niệm nầy lần đầu tiên ở lễ Phát Thưỡng trường Chợ Gạo đến ngày tôi viết thiên hồi ký buồn nầy đã 60 năm trôi qua.

         Mãi đến bây giờ, mỗi lần nghĩ đến em và nhớ đến bản nhạc thì văng vẳng trong tai tôi giọng ca của em dành riêng cho tôi nơi Nhà hàng Đô Thành của Sài Gòn ngày xưa vào một buổi trưa hè oi ả, trở về với tôi càng ngày càng thêm sâu lắng, buồn thương....

 

Một ngày xa nhau xoá bao hình bóng

 

Trời bày chia ly chi cho lòng héo

 

Giờ đây cách xa người quên hay nhớ

 

Ngày xưa còn đó trăng nước mong chờ./-

 

                                                       Hoài Văn

 

Last Updated on Tuesday, 23 July 2013 17:38
 

Xem những bài viết khác của Tác giả Hoài Văn